De vertelkleuter

Wie met kinderen werkt kent hem: de vertelkleuter. Het is de kleuter die steeds weer komt vertellen dat iemand anders iets fout doet. Iemand in de groep doet iets dat tegen de regels is. Of iets dat niet gebruikelijk is. De vertelkleuter komt dit altijd melden. Als je geluk hebt komt de vertelkleuter naar je toe, trekt aan je broek en zegt braaf: ‘Meester?’ Als je minder geluk hebt brult de vertelkleuter het door de klas heen, vooraf gegaan door een gealarmeerd: ‘Oooooo!’

Kleuters komen vaak naar de meester of juf toe. Er is vaak wat. Ze storen zich om van alles en nog wat aan elkaar: ‘zij duwde mij, hij heeft mijn potlood gepakt, ik had dat emmertje eerst’. Dat is normaal, het zijn immers kleuters. Ze zijn druk aan het leren hoe je met elkaar moet omgaan. Zolang ze hun best blijven doen kun je ze niet kwalijk nemen dat het nog niet altijd lukt.

De vertelkleuter is een gradatie erger. De vertelkleuter komt namelijk alles vertellen wat hij ziet, ook als hij er zelf geen last van heeft. Als de regels worden overtreden komt de vertelkleuter in actie: ‘Meester, kijk eens, zij zit in de stempelhoek te puzzelen.’
Opvallend genoeg komt de vertelkleuter ook al wanneer iets niet tegen de regels maar wel ongebruikelijk is: ‘Meester, we gaan altijd eerst zingen en dan pas pakken we het fruit uit onze tas hoor.’

De vertelkleuter wil dat iedereen zich aan de regels houdt. Hij wil dat de dingen gaan zoals ze gaan. Als je een verandering wilt doorvoeren, bijvoorbeeld door eens eerst het fruit te laten pakken en daarna pas zingen, dan vindt de vertelkleuter dat je de plicht hebt dit te van te voren met de groep te bespreken.

Ik ben geneigd om de vertelkleuter te veroordelen als een matennaaier. ‘Bemoei je met jezelf’, zeg ik tegen hem. Zo los ik dat op. Maar ik moet de vertelkleuter nog ontmoeten die zich door die vermaning laat overtuigen. De vertelkleuter voelt zich verongelijkt. Je ziet dat hij zich zorgen maakt: ‘Dat kan toch zo niet, zo kunnen we toch niet met elkaar omgaan’, is de zin die hij nog niet voor zichzelf formuleren kan.

Bemoei je met jezelf. Leef je eigen leven. Doe je eigen ding. Dat zijn de mantra’s van onze tijd. Misschien zijn het niet onze idealen, het zijn wel de leefregels waar we van doordrongen zijn, bewust of onbewust. Ik ook. De eerste emotie die bij me opkomt als de vertelkleuter weer naar me toekomt is ergernis.

Als ik denk aan de utopie van de vertelkleuter, dan zie ik een wereld voor me vol met bisschoppen, imams en volksmenners. Een wereld met mensen die prat gaan op hun regeltjes. Die het geweld niet schuwen om die regels gehandhaafd te zien. De vertelkleuter komt zijn medemens verlinken en krijgt in ruil daarvoor een kruisje, een kus of een speldje. De vertelkleuter wil niet vrij zijn, heeft een hekel aan creativiteit, wil alleen maar dat de orde gehandhaafd blijft. Zo klinken mijn vooroordelen.

Mijn houding ten opzichte van de vertelkleuter is niet eerlijk. Ik vind hem zwak omdat hij wil dat iedereen zich aan de regels houdt. Wat zegt dat over mij? Wat wil ik dan? Dat elke kleuter er maar op los leeft? Dat ze de regels bewust overtreden om daar zelf profijt van te hebben? Wil ik een klas vol überkleuters die gedreven door hun wil tot macht mijn autoriteit bagatelliseren?

De vertelkleuter heeft misschien wel heel erg mooie en creatieve ideeën.  Misschien is hij wel een echte vrijheidsstrijder in de dop. Maar voor dat hij dat kan tonen wil hij dat het rustig is. Dat hij zijn klasgenootjes en meester kan vertrouwen. Regels zijn daarbij een onvermijdelijk instrument.

Ik denk dat ik nog veel van de vertelkleuter kan leren.

2 reacties op “De vertelkleuter

  1. Beste schoolmeester,

    Ik wilde net zeggen, misschien is de vertelkleuter wel een autist/ADHD’er of een chaoot. Vaak willen deze kinderen juist orde om zich heen zien zodat ze zelf meer rust en ritme voor zichzelf kunnen creëren. Het kan zeer verwarrend en frustrerend voor hen zijn als alles elke dag weer anders gaat, ik kan me dit heel goed voorstellen. Ik was vroeger misschien niet zo’n verklikker maar wel ontzettend braaf en wilde het liefste ook dat alle andere kinderen net zo braaf waren, ik kon niet anders doen dan de regels opvolgen. Dit heeft mij echter niet slechts ‘star’ en ‘eenzijdig’ gemaakt, ik ben juist hartstikke creatief en ruimdenkend. Doordat ik alles vanaf mijn kindertijd zo vanuit het boekje gedaan heb, heb ik voor de alledaagse dingen een vast ritme gecreëerd, en daaromheen kan ik naar hartelust variëren. Ik zou misschien een perfecte generaal kunnen zijn. Maar toch word ik juist meer als een Dalai Lama gezien, mensen komen naar mij toe omdat ik het allemaal op orde heb en dat straal je toch ongemerkt wel uit. Dat ze mij om raad vragen toont weer aan dat anderen ook graag orde zouden willen hebben.
    Misschien wilt dat kind dan graag op zo’n moment dat je uitlegt waarom het ook anders kan. Een kort antwoord als ‘bemoei je met je eigen zaken’ zal dan niet bevredigend zijn. Hij wil graag horen dat het nog steeds goed is, ook al lees je het boekje van achter naar voor.

    Aan de andere kant heeft misschien niet iedereen op zo’n vroege leeftijd daar al inzicht in, en moeten ze juist in hun jeugd rompslomperig zijn om hun eigen ritme te ontdekken. Ik zou zeggen, laat die vertelkleuters dan een voorbeeld voor de chaotische kinderen zijn. Daarbij is het niet te zeggen dat de ene het ‘goed’ of ‘fout’ doet, maar laat je wel zien hoe het zou ‘kunnen’. Ze beslissen zelf wel wat ze graag willen, luisteren of op hun eigen manier. En hopelijk kiezen ze er dan voor dat ze braaf willen luisteren, scheelt jou ook weer een hoop gemopper!

    • Ik ben het helemaal met je eens Vagalume! Toen ik zelf een kleuter was waren de juffen erg streng. Dat vond ik juist fijn. Volgens mij vinden heel veel kinderen dat. Maar veel kinderen weten simpel weg niet dat je ook op een geordende manier met je leven kan omgaan. Juist bij kleuters is het denk ik belangrijk om dat dan toch te leren. Want alles wat je als kleuter leert, dat blijft voor de rest van je leven bij je. Ik doe ook steeds meer mijn best om naar de vertelkleuters te luisteren. Het klinkt heel tegenstrijdig, maar juist met regels kun je een ruimte scheppen waarin mensen vrij kunnen zijn. Het is fascinerend om dat in de praktijk mee te kunnen maken.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>